परवाना निलंबित, मालकाला तुरुंगवास… तरीही फटाक्यांचा कारखाना सुरूच; कौशांबीमधील ११ मृत्यूंसाठी जबाबदार कोण?

प्रयागराजः कौशांबीच्या पिपरी पोलिस ठाण्याच्या हद्दीत गेल्या दोन वर्षांपासून फटाक्यांचा एक बेकायदा कारखाना सुरू होता. कारखान्याला लागून असलेल्या घरावर दारूगोळ्याचा ढिगारा होता. फटाक्यांच्या निर्मितीसोबतच, त्यांची मोठ्या प्रमाणावर साठवणूक आणि विक्रीही केली जात होती.

गावातील बेकायदेशीर कारखाना, गोदाम आणि अवैध कारवायांकडे पोलिस आणि प्रशासन पूर्णपणे दुर्लक्ष करत राहिले. सोमवारच्या स्फोटात ११ जणांचा बळी गेल्यानंतरच जबाबदार अधिकारी जागे झाले आणि त्यांनी निलंबन व सेवेदरम्यान अटकेची कारवाई केली. मात्र, प्रशासकीय स्तरावर कोणावरही कोणतीही विभागीय कारवाई करण्यात आली नाही, ज्यामुळे अनेक प्रश्न निर्माण झाले आहेत.

कौशांबी जिल्हाधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, गोदामाचा परवाना दोन वर्षांपूर्वी रद्द करण्यात आला होता. याबाबतचा अहवाल पोलिस आणि संबंधित विभागांना पाठवण्यात आला होता. परवाना रद्द झाल्यानंतर, मनुरीजवळ मोठ्या प्रमाणावर उच्च-तीव्रतेच्या फटाक्यांचे उत्पादन आणि साठवणूक केली जात होती.

मनुरी बाजारापासून ते गावकऱ्यांपर्यंत सर्वांनाच बेकायदेशीर फटाक्यांच्या कारखान्याबद्दल माहिती होती. असे असूनही, पोलीस आणि प्रशासनाला याची माहिती देण्यात आली नाही, ही वस्तुस्थिती अनेकांसाठी असह्य आहे. मात्र, या घटनेनंतर आता असा दावा केला जात आहे की, आरोपींवर कठोर कायदेशीर कारवाई केली जाईल.

या बेकायदा फटाक्यांच्या कारखान्यात प्रचंड स्फोट झाला. पाच घरे पूर्णपणे जमीनदोस्त झाली. घरांच्या पायाखेरीज काहीही दिसत नव्हते. सुमारे १०० मीटर अंतरावर उच्च दाबाच्या खांबाचा सांधा आणि विजेच्या तारा तुटल्या होत्या. त्याच अंतरावरील अनेक घरांचे नुकसान झाले. बागेतील आंब्याच्या झाडांवर पत्र्यांचे शेड लटकत होते, फटाक्यांचे अवशेष सर्वत्र पसरले होते आणि जळालेल्या दारूचा वास सर्वत्र पसरला होता.

सुमारे अडीच किलोमीटर अंतरावर असलेल्या लोकांनी स्फोटाचा आवाज ऐकला आणि ते घटनास्थळी धावून आले. त्या भीषण दृश्याने गावकरी थक्क झाले. हा केवळ फटाक्याचा स्फोट होता… की आणखी काहीतरी? यावर त्यांचा विश्वासच बसत नव्हता. केवळ गावकऱ्यांनीच नव्हे, तर रुग्णालयात दाखल झालेल्या काही जखमींच्या नातेवाईकांनीही ज्वलंत प्रश्न उपस्थित केले.

तथापि, पोलीस आणि सुरक्षा यंत्रणा स्फोटक पदार्थाच्या स्वरूपाबाबत स्वतःचा तपास करत आहेत. घटनास्थळावरून गोळा केलेले अवशेष विश्लेषणासाठी न्यायवैद्यक प्रयोगशाळेत पाठवले जातील, जेणेकरून काही नवीन तथ्ये समोर आल्यास तपासाची व्याप्ती वाढवता येईल.

मनुरी येथील रहिवासी मदन यांनी सांगितले, की वर्षभरापूर्वी दुसऱ्या एका फटाक्यांच्या कारखान्यात स्फोट झाला होता, पण तेव्हा परिस्थिती इतकी गंभीर नव्हती.

सुरेश कुमार यांनी मनौरी घटनेची तुलना भरवारी स्फोटाशी केली आणि सांगितले, की तिथेही विजेचे खांब होते, पण त्यांचे नुकसान झाले नाही. काही घरांना तडे गेले असले तरी, इथे इतर घरे पूर्णपणे कोसळली.

त्याचप्रमाणे, इतर अनेकांनी फटाक्यांच्या कारखान्यात दुसऱ्या प्रकारचा स्फोटक पदार्थ साठवलेला असण्याची भीती व्यक्त केली. घटनास्थळी उपस्थित असलेल्या एका गावकऱ्याने कारखान्यात अनेक क्विंटल गनपावडरचा साठा असू शकतो असे सुचवले, तर दुसऱ्या एकाने त्यात आरडीएक्स असण्याचीही शक्यता वर्तवली.

एका महिलेने बेकायदा फटाक्यांचा कारखाना चालवणाऱ्यांच्या हालचाली संशयास्पद असल्याचे म्हटले आहे. तिच्या म्हणण्यानुसार, आदिल आणि त्याचे कुटुंबीय कधीकधी चोरून माल आणत असत. तथापि, गावकऱ्यांमधील चर्चेतून इतर अनेक शक्यता समोर आल्या आहेत.

मात्र, प्राथमिक तपासानुसार, हा फटाक्याचा स्फोट असावा, असा पोलिस अधिकाऱ्यांचा विश्वास आहे. दरम्यान, दहशतवादविरोधी पथक (एटीएस), गुप्तचर विभाग (आयबी), स्थानिक गुप्तचर विभाग (एलआययू) आणि इतर सुरक्षा यंत्रणांचे अधिकारी व कर्मचारी माहिती गोळा करण्यासाठी घटनास्थळी दाखल झाले आहेत. अनेक प्रश्न अनुत्तरित असताना, आता सविस्तर तपास अहवाल आणि त्यातील निष्कर्षांची प्रतीक्षा आहे.

संपूर्ण कुटुंब बेकायदेशीर फटाक्यांचा कारखाना चालवण्यात गुंतले होते. गावकऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, नौशाद पूर्वी कोखराजच्या रोही परिसरात बेकायदार फटाक्यांचा कारखाना चालवत होता. तेथील एका घटनेनंतर त्याने प्रयागराज-कौशांबी सीमेवर आश्रय घेतला.

पिपरी पोलिस ठाण्यात दाखल केलेल्या एफआयआरमध्ये नौशाद, त्याचा मुलगा आदिल आणि त्याचा भाऊ शकील यांच्यासह सहा जणांना आरोपी म्हणून नाव देण्यात आले आहे. नौशाद आणि शकील हे त्यांच्या कुटुंबासह अवैध कारवायांमध्ये सामील असल्याचा आरोप आहे. या स्फोटात पाच ते सहा घरे पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाली असून, यात मोठ्या प्रमाणात जीवितहानी झाली आहे.

चाईलचे डीएसपी शिवांक सिंग यांनी सांगितले, की नौशादचे संपूर्ण कुटुंब या अवैध धंद्यात सामील होते. ते सर्वजण एकत्र काम करत होते. कारखान्याजवळील दोन घरांमध्ये दारूगोळा साठवून ठेवण्यात आला होता. बॅकहो लोडरने खड्डा खोदून तो एका सुरक्षित ठिकाणी पुरण्यात आला होता.

ताज्या वृत्तानुसार, पोलिसांनी सोमवारी रात्री उशिरा झालेल्या चकमकीत आरोपी नौशाद याला अटक केली. तो शहरातून पळून जाण्याचा प्रयत्न करत होता. त्याच्या पायाला गोळी लागली असून, त्याला उपचारासाठी रुग्णालयात दाखल करण्यात आले आहे.